„Zdrowie to najwyższa wartość człowieka. Jego brak ogranicza naszą aktywność, uniemożliwia realizację planów i marzeń. Jesteśmy zdrowi, gdy nie chorujemy, mamy właściwy stosunek do siebie i otaczającego świata, umiemy sobie radzić ze stresem. Zdrowie jest bogactwem społeczeństwa, to kapitał, który pozwala nam osiągnąć cele i spełnienie w życiu.”
Właściwy sposób odżywiania jest jednym z podstawowych czynników warunkujących prawidłowy rozwój fizyczny, umysłowy i społeczny dzieci. Z powodu braku czasu rodziców, ich nieprawidłowych nawyków żywieniowych, niskiej świadomości prozdrowotnej oraz wąskiej oferty w proponowanych przez nich posiłkach, dzieci w wieku przedszkolnym cierpią coraz częściej na różnorodne zaburzenia odżywiania, które w późniejszym wieku prowadzą do poważnych schorzeń: otyłości, alergii pokarmowych, cukrzycy typu II, a nawet chorób serca.
Co rozumiemy pod pojęciem „ właściwe odżywianie”?
Przez właściwe odżywianie należy rozumieć przede wszystkim dostarczenie dziecku energii i składników odżywczych w ilości pokrywającej jego zapotrzebowanie. Nie mniej istotny jest też urozmaicony i umiejętny dobór produktów w diecie dziecka, odpowiednia ilość posiłków w ciągu dnia i regularność ich spożywania, wielkość oferowanych dziecku porcji jedzenia, a także estetyka podanych posiłków. Ważna jest więc różnorodność produktów uwzględnianych w jadłospisie. Podstawę diety dziecka przedszkolnego powinny stanowić produkty zbożowe. Są one źródłem węglowodanów złożonych, witamin z grupy B, składników mineralnych (fosfor, cynk, magnez, żelazo, mangan, siarka) oraz błonnika pokarmowego. Szczególnie polecane są produkty zbożowe pełnoziarniste, np. pieczywo razowe, kasze gruboziarniste (m.in. gryczana, pęczak), płatki zbożowe (owsiane, jęczmienne, żytnie), makaron graham, które są nie tylko źródłem energii w diecie dziecka, ale również dostarczają więcej składników mineralnych i witamin oraz błonnika niż produkty zbożowe wysoko przetworzone czyli pieczywo pszenne, makarony pszenne, płatki śniadaniowe (kukurydziane, pszenne o różnych kształtach i smakach). Produkty zbożowe powinny wchodzić w skład każdego posiłku dziecka.
Kolejną istotną w diecie dzieci grupą produktów są warzywa i owoce. Dostarczają one przede wszystkim różnych witamin (zwłaszcza witaminy C, β-karotenu, kwasu foliowego) i składników mineralnych (m.in. potas, magnez, żelazo, wapń) oraz naturalnych przeciwutleniaczy i błonnika pokarmowego.
Równie ważnym składnikiem diety przedszkolaka jest mleko i produkty mleczne takie jak: napoje mleczne (jogurt, kefir, maślanka, zsiadłe mleko, mleko acidofilne), sery twarogowe (białe, homogenizowane), sery podpuszczkowe (pleśniowe, żółte, topione). Produkty z tej grupy są najlepszym źródłem wapnia niezbędnego do prawidłowego rozwoju kości i zębów. Produkty mleczne dostarczają również białka, tłuszczu oraz witamin (A, D, witaminę B2). Dzieciom w wieku przedszkolnym zalecane są produkty o zawartości do 2%.
W całodziennej diecie dziecka należy uwzględnić także produkty z grupy mięso, ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych. Dostarczają one dziecku pełnowartościowego białka, witamin z grupy B, witaminy A, D, E, K (jaja), żelaza, cynku oraz jodu (ryby). Zalecane jest chude, wysokogatunkowe mięso i wędliny, a spośród ryb – tłuste ryby morskie (np. łosoś, makrela) będące źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych.
U dzieci, które przewlekle nie spożywają odpowiedniej ilości składników odżywczych, dochodzi do niedożywienia prowadzącego z kolei do upośledzenia wielu funkcji organizmu i zaburzeń rozwoju. Objawia się to niedoborem masy ciała i wzrostu, niedokrwistością, zaburzeniami odporności, opóźnieniem rozwoju intelektualnego, co poza komplikacjami zdrowotnymi przekłada się na gorsze wyniki w nauce i dojrzewanie psychospołeczne. Z danych statystycznych wynika, że problem niedożywienia w Polsce dotyczy coraz większej liczby dzieci, powinno to zatem znaleźć odzwierciedlenie w działaniach podejmowanych w ramach polityki socjalnej, zdrowotnej i rodzinnej.
Drugim, skrajnym w stosunku do niedożywienia problemem żywieniowym współczesnych czasów jest nadkonsumpcja żywności. Prowadzi ona do nadmiernej podaży energii i składników pokarmowych, co w konsekwencji skutkuje wzrostem masy ciała, a w perspektywie czasu – rozwojem wielu chorób cywilizacyjnych. Niestety problem ten dotyczy także dzieci w rożnych grupach wiekowych. Badania wykazują, że dzieci coraz częściej spożywają zbyt dużą, w stosunku do swoich potrzeb, ilość kalorii, w tym pochodzących głównie z tłuszczów i cukrów prostych. Jednocześnie wydłuża się czas spędzany przez dzieci w pozycji siedzącej. Prowadzi to do dodatniego bilansu energetycznego organizmu, kiedy pobranie energii ze spożytej żywności jest większe niż jej wydatkowanie. Skutkiem trwania takiej dysproporcji jest otyłość.
Dziecko w wieku przedszkolnym warto więc angażować w racjonalne zakupy zdrowych produktów spożywczych, uczyć układania kolorowego jadłospisu i przygotowywania podstawowych posiłków – gdyż dziecko w tym wieku wykazuje inicjatywę i chęć kształtowania nawyków żywieniowych, co zaowocuje w przyszłości. Ozdabianie kanapek kolorowymi warzywami to wspaniała zabawa i okazja do zapewnienia przedszkolakowi zdrowego posiłku. Dziecko powinno znać i odróżniać potrawy zdrowe od tych, których należy unikać, oraz wiedzieć dlaczego.
„By przedszkolak nie był chory,
je marchewki, kalafiory,
pije mleko, biega kłusem,
a wieczorem śpi jak suseł.”
Opracowała: Joanna Kania