Mandala
(koło, łuk) - motyw artystyczny występujący głównie w sztuce buddyjskiej, gdzie jego tworzenie, a następnie niszczenie jest uważane za rodzaj medytacji i ma spore znaczenie religijne.
Mandala buddyjska - to harmonijne połączenie koła i kwadratu, gdzie koło jest symbolem nieba, transcendencji, zewnętrzności i nieskończoności, natomiast kwadrat przedstawia sferę wewnętrzności, tego co jest związane z człowiekiem i ziemią. Obie figury łączy punkt centralny, który jest zarówno początkiem jak i końcem całego układu. Istnieją różne rodzaje mandali. Są mandale oczyszczające, występują też mandale wzmacniające określone cechy lub poszczególne obszary ludzkiego życia. W najszerszym znaczeniu mandale są diagramami, które ukazują w jaki sposób chaos przybiera harmonijną formę. Najstarsze tego rodzaju wizerunki sięgają paleolitu. Daje się je także zauważyć na planie budowli starożytnego Egiptu, Babilonu czy Jawy.
Mandala wywodzi się ze starożytnego Tybetu. Jest instrumentem, który służy mnichom buddyjskim do medytacji. Może przyjmować różne formy: rysunków, rzeźb, a także układów tanecznych. Najbardziej znane są mandale usypywane z piasku. Czynność ta jest demonstracją przemijalności życia i tymczasowości. Tworzeniu skomplikowanych mandal z kolorowego piasku przez mnichów buddyjskich towarzyszą medytacja i modlitwy. Mandalę można spotkać również w kościołach katolickich. Ma tam najczęściej formę przepięknych witraży.
Mandala znalazła zastosowanie również w edukacji. Coraz częściej wykorzystuje się tę technikę pracy z dziećmi i młodzieżą. Ma ona niezwykły wpływ na ćwiczenie koncentracji, aktywizację wyobraźni. Ma ona również niezaprzeczalną funkcję dekoracyjną. Można organizować konkursy, wystawy i dekorować sale lub korytarze. Mandalę można wykorzystać podczas lekcji matematyki, przy omawianiu symetrii. Zaleca się ją także do wykorzystywania na zajęciach świetlicowych, podczas lekcji plastyki i sztuki, a także podczas wszystkich zajęć terapeutycznych jako etap wstępny, wyciszający, relaksujący lub podsumowujący pracę.
Technika mandali wycisza i relaksuje dzieci nadpobudliwe ruchowo, ułatwia koncentrację, pomaga dzieciom nauczyć się konsekwencji w działaniu i wytrwałości oraz pomaga w opanowaniu wewnętrznego chaosu. Sprzyja niwelowaniu u dzieci agresji i łagodzi napięcia, a dzieci nieśmiałe aktywizuje i pomaga im się otworzyć dzięki radości tworzenia. Rysowanie mandali sprzyja również poznaniu warsztatu plastycznego, kształceniu zdolności manualnych i uczy jak dobierać kolory, kształty, typ kreski.
Mandala znalazła też zastosowanie w arteterapii. Dziedzina ta to terapia przez sztukę, zatem zasadnym jest wykorzystywanie w niej techniki mandali. Koło podczas terapii odzwierciedla jaźń. Poprzez projekcję symbol ten jest wypełniany barwami i kształtami o indywidualnym charakterze. Poprzez wnikanie w naturę mandali i prowadzenie terapii przez dłuższy okres czasu pacjent przepracowuje we własnym wnętrzu, podświadomości gnębiące go problemy. Nie należy zmuszać do wykonania mandali. Chęć wzięcia udziału w terapii mandalą powinna wyjść od samego pacjenta, jako jego spontaniczna potrzeba, a nie być wynikiem nacisku z zewnątrz. Terapeuta powinien jedynie stworzyć odpowiednią atmosferę (spokój, nastrojowe światło – na przykład świece), cicha spokojna muzyka w tle), która zachęci pacjenta do wykorzystania twórczego potencjału.
Najważniejsze jest to, że nie ma nieudanych mandal. Wszystkie mandale są piękne i wyrażają emocje swoich autorów. Istnieją zasady interpretacji kolorów i sposobu rysowania mandal, jednak wymaga ona dobrej znajomości symboliki barw, kształtów, liczb i dużej intuicji.
Podstawowy wzór mandali - koło z zaznaczonym centralnym punktem możemy odnaleźć również w naturze, szczególnie w dziedzinie biologii, geologii, chemii i astronomii. Na naszej planecie wszystkie istoty żyjące zbudowane są z komórek, które z kolei posiadają jądra - a więc są mandalami. Kryształki lodu, skały, góry i wiele innych złożone są z atomów - każdy atom to mandala. Kwiaty, pajęcze sieci, słoje drzew - we wszystkim tym możemy dopatrzyć się charakterystycznej formy mandali.
„Wszystko co czyni moc świata dokonuje się w okręgu. Niebo jest okrągłe, [...] ziemia jest okrągła jak piłka i podobnie wszystkie gwiazdy. Wiatr w swych największych porywach wiruje. Ptaki wiją okrągłe gniazda. [...] Słońce wynurza się i zapada na okrągło, tak samo księżyc. Nawet pory roku zataczają w swych zmianach wielkie koło i zawsze wracają tam gdzie już kiedyś były. Życie człowieka jest kołem od dzieciństwa do dzieciństwa.”
Czarny Łoś z plemienia Indian Dakota